Informacje

Cześć Tym Rycerzom Policji Państwowej...

Wilejka – niewielkie rejonowe miasto nad rzeką Wilią, w środkowej Białorusi. Niecałe sto kilometrów od stołecznego Mińska, około trzystu od granicy z Polską. Dziś mieszka tu blisko 30 tys. ludzi, w latach dwudziestych ubiegłego wieku, kiedy tereny te znajdowały się pod polską administracją, było ich trzy razy mniej. Mieściło się tu dowództwo pułku Korpusu Ochrony Pogranicza „Wilejka”, stacjonował batalion KOP o tej samej nazwie oraz działała placówka wywiadowcza KOP nr 4.

Jako miasto przygraniczne borykało się na co dzień ze zjawiskami typowymi dla okresu międzywojnia: permanentnym szmuglem, pospolitym bandytyzmem, a także napadami bolszewickich band dywersyjnych, które przenikały do Polski, aby siać zamęt i terror.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920 r. na terenach tych padło wielu polskich żołnierzy. Ich groby, rozsiane po lasach i polach  białoruskich nizin oraz wiejskich cmentarzykach, długo czekały na wspólną żołnierską nekropolię. Jej budowa była możliwa dopiero pod koniec lat dwudziestych XX wieku, kiedy władze podjęły decyzję o zebraniu szczątków żołnierzy polskich, poległych na ziemi wilejskiej w okresie wojny z bolszewikami i pochowaniu ich na wspólnym cmentarzu. Na mocy tej decyzji istniejący już w Wilejce cmentarz prawosławno-katolicki powiększył się o kwaterę wojskową.

Uroczyste jej otwarcie odbyło się w 1928 r., a dwa lata później, 23 czerwca 1930 r., nekropolię odwiedził Prezydent RP Ignacy Mościcki. Wtedy też odsłonił obelisk z tablicą inskrypcyjną, na której wygrawerowano napis: Poległym w obronie granic Rzeczypospolitej Polskiej w wojnie 1919–20 r.

W kwaterze znajdują się dziś 234 ziemne mogiły w betonowych obramowaniach, zwieńczonych wysokimi kutymi żelaznymi krzyżami. Mogiły rozmieszczone zostały w pięciu rzędach. Pochowano w nich żołnierzy m.in. 1. i 2. DP Legionów oraz 17. DP. Na nagrobkach brak jednak tabliczek inskrypcyjnych.

KWATERA POLICJI PAŃSTWOWEJ

Naprzeciw grobów wojskowych znajduje się kwatera policyjna, na której spoczywają funkcjonariusze Policji Państwowej polegli na służbie w latach 1920–1926 na terenie Wileńszczyzny, Litwy Środkowej oraz późniejszego województwa wileńskiego. Kwatera liczyła pierwotnie 36 ziemnych mogił, ułożonych w trzech rzędach. Każda posiadała betonowe obramowanie oraz wysoki żelazny krzyż.

Do naszych czasów przetrwały 24 mogiły rozmieszczone w dwóch rzędach. Brak na nich tabliczek inskrypcyjnych, jak i umieszczonych wcześniej detali dewocjonalnych. Z relacji mieszkańców Wilejki wynika, że elementy te przed laty zostały powyrywane z grobów przez radzieckich pionierów podczas zbiórki złomu.

Na wprost bramy wejściowej do policyjnej kwatery znajduje się pomnik – stożkowy cokół o wysokości 2,5 metra, wykonany z obrobionych kamieni polnych. Widnieje na nim marmurowa tablica inskrypcyjna z wyrytym wierszem (pisownia oryginalna):

Cześć Tym rycerzom Policji Państwowej,

Co tu przyszedłszy w pełni życia sile

Zmarli i leżą w ziemicy kresowej

W nieznanej swojim najbliższym mogile.

Koledzy

 

Niegdyś kamienny cokół zwieńczał gotujący się do lotu orzeł, trzymający w szponach szablę (nawiązanie do orła rzymskich legionów, tzw. AQUILA – alegoria motta „do końca wierni”). Dzisiaj już go nie ma (trwają prace nad jego rekonstrukcją), policyjne nagrobki także wymagają dalszych remontów i stałej opieki.

BOHATEROWIE OBOWIĄZKU

Na podstawie kwerend przeprowadzonych przez pracowników Biura Historii i Tradycji Policji KGP ustalono biogramy 36 funkcjonariuszy Policji Państwowej, którzy zginęli na służbie i pochowani zostali na cmentarzu w Wilejce. Najwięcej (26) poniosło śmierć z rąk bandytów bądź dywersantów sowieckich, którzy przenikali w latach 20. przez nieszczelną granicę. Kilku policjantów zginęło w nieszczęśliwych wypadkach (na torach kolejowych, na rzece lub w nieznanych okolicznościach).

Niektórzy, na przykład post. Władysław Wiśniewski z Komisariatu Kolejowego PP w Wilnie, wykazali się prawdziwym bohaterstwem. Jak podał tygodnik „Na Posterunku”, do tragedii doszło w pokoju dyżurnego urzędu śledczego, mieszczącym się w gmachu Szkoły Okręgowej PP w Wilnie. 1 stycznia 1923 r. przyprowadzono tam podejrzanego, przy którym podczas rewizji osobistej ujawniono granat. Dyżurny wywiadowca, nie znając konstrukcji ręcznych pocisków, poprosił znajdującego się w pobliżu post. Wiśniewskiego o sprawdzenie, czy jest on zabezpieczony. Wiedział, że post. Wiśniewski był porucznikiem rezerwy WP, więc nie będzie miał z tym trudności. W momencie przekazywania pocisku doszło – z niewiadomych przyczyn – do jego odbezpieczenia. Gdy granat zaczął „syczeć”, post. Wiśniewski wybiegł na klatkę schodową z zamiarem wyrzucenia go. Dostrzegł jednak na schodach kilkunastu młodych policjantów. Zawrócił więc i podbiegł do okna wychodzącego na dziedziniec. Tam jednak też byli funkcjonariusze. Nie widząc innego wyjścia, przycisnął granat do siebie, aby zmniejszyć pole rażenia. Eksplozja urwała bohaterskiemu policjantowi lewą rękę i zmasakrowała jamę brzuszną. Zginął, ratując życie innym.

WSKRZESIĆ PAMIĘĆ

Biuro Historii i Tradycji Policji KGP, realizując wytyczone zadania związane z upowszechnianiem dziejów policyjnej formacji, budowaniem jej tożsamości i etosu służby, podjęło – wraz z Biurem Międzynarodowej Współpracy Policji KGP – inicjatywę objęcia przez Policję opieki nad miejscami pamięci funkcjonariuszy Policji Państwowej, które znajdują się na terenie Republiki Białorusi. Nekropolia w Wilejce jest pierwszym zadaniem, będącym już w trakcie realizacji. Prace, które rozpoczął i prowadzi Instytut Pamięci Narodowej, koncentrują się obecnie nad przywróceniem na cmentarnym obelisku sylwetki białego orła z rozpostartymi skrzydłami. Kolejne przedsięwzięcia do wykonania to odrestaurowanie cmentarzy w Stołpcach i Nieświeżu, na których pochowani zostali funkcjonariusze PP – „bohaterowie obowiązku”, polegli na Kresach w okresie międzywojnia.

Warto podkreślić, że w prace renowacyjno-porządkowe na polskich nekropoliach angażują się chętnie przedstawiciele miejscowej polonii. Przykładem może być Wilejka, gdzie członkowie miejscowego Klubu Kultury Polskiej odnowili z własnej inicjatywy około 230 grobów żołnierzy oraz 20 grobów funkcjonariuszy Policji Państwowej. Wykarczowali również krzaki i samosiejki, wyremontowali uszkodzone nagrobki i pomalowali je białą farbą.

21 lutego br. podpisane zostało porozumienie o współpracy między Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej a Komendantem Głównym Policji w zakresie m.in. prowadzenia działalności związanej z upamiętnianiem historycznych wydarzeń, miejsc i postaci w dziejach walk i męczeństwa narodu polskiego w kraju i zagranicą, ze szczególnym uwzględnieniem „bohaterów obowiązku” – funkcjonariuszy Policji Państwowej, a także poszukiwania miejsc spoczynku osób poległych w walkach o niepodległość i zjednoczenie państwa polskiego, poległych w walce z systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych i czystek etnicznych. 

Krzysztof Musielak
Jerzy Paciorkowski
zdjęcie archiwalne ze zbiorów Ambasady RP w Mińsku i Artur Gaca

Funkcjonariusze PP z woj. wileńskiego, którzy ponieśli śmierć na służbie i pochowani zostali  na cmentarzu w Wilejce (obecnie Białoruś):

1. Zajączkowski Edward  posterunkowy  23.01.1920

2. Jarmołowicz Bolesław  posterunkowy  23.01.1920

3. Kułtan Wacław  posterunkowy  13.05.1920

4. Minowski Józef  posterunkowy  16.12.1920

5. Gudan Władysław  posterunkowy 01.01.1921

6. Lutarewicz  Felicjan  posterunkowy  12.07.1921

7. Chalecki Jan  posterunkowy  15.07.1922

8. Matuszewski Adam  posterunkowy  30.08.1922

9. Wiśniewski Władysław  posterunkowy  03.01.1923

10. Maścianica Antoni  st. posterunkowy  18.01.1923

11. Baran Feliks  posterunkowy  08.02.1923

12. Miliszkiewicz Antoni  posterunkowy  27.02.1923

13. Ławrynowicz Czesław  starszy przodownik  28.05.1923

14. Kulesza Teodor  posterunkowy  22.06.1923

15. Mroczkowski Włodzimierz  przodownik  04.08.1923

16. Brzozowski Władysław  st. posterunkowy  28.08.1923

17. Płonka Franciszek  posterunkowy  15.11.1923

18. Żemczugow Szymon  posterunkowy  18.03.1924

19. Sobociński Piotr  posterunkowy  23.03.1924

20. Sołtys Władysław  posterunkowy  07.04.1924

21. Gralewski Feliks  posterunkowy  18.05.1924

22. Surowski Jan  posterunkowy  18.05.1924

23. Podymkiewicz Paweł  posterunkowy  22.07.1924

24. Grechuta Jan  posterunkowy 02.12.1924

25. Gajewski Edmund  posterunkowy  11.12.1924

26. Paskuda Stefan posterunkowy  29.12.1924

27. Galicki Karol  posterunkowy  11.02.1925

28. Stankiewicz Kazimierz  posterunkowy  20.02.1925

29. Kapcia Rudolf  posterunkowy  04.03.1925

30. Chudzik Edward  posterunkowy  17.04.1925

31. Koźniewski Feliks  posterunkowy  18.04.1925

32. Rejkowski Stanisław  posterunkowy  12.07.1925

33. Sępski Julian  posterunkowy  19.07.1925

34. Mackiewicz Władysław  posterunkowy  25.07.1925

35. Piwnik Stanisław  posterunkowy  03.08.1925

36. Maczukienis Mieczysław  posterunkowy  03.03.1926

 

Wilejka na karcie pocztowej

Wśród różnych działań towarzyszących podjętej wspólnie przez Biura Historii i Tradycji Policji oraz Współpracy Międzynarodowej KGP inicjatywie objęcia opieką miejsc pamięci funkcjonariuszy Policji Państwowej, które znajdują się na terenie dzisiejszej Białorusi, znalazł się również pomysł wydania okolicznościowej karty pocztowej, poświęconej policyjnej nekropolii w Wilejce. Karta opakowana jest w rozkładany blister, na którego okładkach w zwięzłej formie przedstawiono historię cmentarza w Wilejce oraz pochowanych tam funkcjonariuszy Policji Państwowej. Autorami projektu są: nadkom. Zbigniew Bartosiak, naczelnik Wydziału ds. Ceremoniału Policyjnego Gabinetu KGP, oraz podinsp. Lesław Sztangret – grafik z Biura Historii i Tradycji Policji KGP.

Blister znajduje się jeszcze w fazie opracowania, natomiast kartę pocztową wprowadzi niebawem do obiegu Poczta Polska S.A. Na jej awersie znajduje się sylwetka orła wzbijającego się do lotu oraz inskrypcja wiersza (w oryginalnej pisowni), wyrytego w marmurowej tablicy na cmentarnym monumencie. Na rewersie natomiast widnieje artystycznie przetworzona reprodukcja archiwalnego zdjęcia cmentarza w Wilejce z lat 20. ubiegłego stulecia.

Zdjęcie przedstawia umundurowanego policjanta z kobietą (żoną?) na tle obelisku poświęconego funkcjonariuszom PP poległym w służbie. Kobieta trzyma w rękach bukiet kwiatów. Fotografia pochodzi ze zbiorów Ambasady RP w Mińsku i jest jedną z zachowanych reprodukcji obelisku z orłem na cokole.

 
A
A+
A++
Wstecz
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego
Ocena: 0/5 (0)

Data publikacji 28.04.2017

Nasze galerie

Ekipa miała tylko 40 min na nakręcenie sceny finałowej filmu

?

?

?

?

?

Wiadomości z policja.pl